SAANEN SÜT KEÇİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

Keçi insanoğlunun ilk olarak evcilleştirdiği hayvanlardan birisidir. M.Ö. 10–11 yy’da Ortadoğu’da evciltildiği düşünülmektedir. Kısmen kurak, subtropik veya dağlık alanlarda yetiştirilir. Dünya genelinde 460 milyon baş keçi mevcut olup bunlardan yılda 4.5 milyon ton süt, 1.2 milyon ton et elde edilmekte ayrıca tiftik, kaşmir ve deri elde edilmektedir. Dünya keçi varlığının büyük bir kısmı (%89) en geri kalmış ülkelerin bulunduğu Asya ve Afrika’da bulunmasına karşın hem hayvancılığı hem de genel gelişmişlik düzeyi yüksek olan ülkelerde düşük sayılarda keçi varlığı bulunmaktadır.

            Keçi yetiştiriciliği Türkiye’de ekonomik ve sosyal açıdan önemli bir hayvan yetiştiricilik koludur. Özellikle orman içi ve kenarında yerleşmiş halkın, Tiftik keçisi yetiştiren Orta Anadolu köylülerinin ve süt keçisi yetiştiren dar gelirli ailelerin önemli geçim ve besin kaynağıdır. Keçi yetiştiriciliğinin diğer bir özelliği de, başka hiçbir şekilde değerlendirilemeyen dağlık, fundalık ve taşlık araziler ile fakir meraları, süt ve et gibi verimlere dönüştürmesidir.

            Türkiye’de yetiştirilen küçük baş hayvan varlığının % 20,2’sini ( 7.2 milyon ) keçiler oluşturmaktadır. Bu keçi sayısı ile Türkiye dünyanın en çok keçi yetiştirilen ülkeleri arasında yer almaktadır. Ancak bu keçi varlığının % 94,5 ‘ini verimleri genellikle düşük olan Kıl keçileri oluşturmaktadır. Bu keçiler ormanlarımızın yegane tahripçisi olarak görülmüş ve sayılarının azaltılması için devlet plan ve programlarına konuyla ilgili maddeler konmuştur. Bununla birlikte sayıları 17 milyon baş olan Kıl keçi varlığı 6.8 milyon başa kadar gerilemiş, ancak çalışmalar çeşitli nedenlerden dolayı tam olarak başarıya ulaşamamıştır. Kıl keçileri yetiştirildiği bölgelerin bir çoğunda halkın yegane geçim kaynağıdır ve bu bölgelerde doğal koşullar başka hayvancılık çalışmalarına olanak vermeyecek bir yapı arz eder.

            Keçi yetiştiriciliğin dışlanmasına karşın, Türkiye’nin yıllık toplam kırmızı et üretiminin % 4,4 ‘ü ( 21.394 ton ) ve toplam süt üretiminin % 2.3 ‘ü ( 220.000 ton ) keçi yetiştiriciliği kolundan sağlanmaktadır. Ayrıca bu yetiştiricilik kolundan yılda 2.697 ton kıl, 421 ton tiftik ve 1.2 milyon adet deri üretilmektedir.

            Türkiye’de sayıları giderek azalan Tiftik keçileri ve az sayılarda yetiştirilen ancak gelecek vadeden süt tipi keçiler genellikle ormanlık alanlardan uzakta ve kontrollü (entansif) koşullar altında yetiştirildiklerinden ormanlara zarar vermeleri söz konusu değildir.

            Türkiye’de yaygın olarak yetiştirilen Kıl ve Tiftik keçilerinden başka, küçük popülasyonlar halinde yetiştirilen Kilis, Malta (Maltız), Halep, Gürcü ve Abaza keçileri yetiştirilmektedir. Ayrıca 1960 yıllardan itibaren ithal edilen sütçü keçi ırklarından Saanen, Toggenburg ve Alman Beyaz Keçiler gerek saf yetiştirmek için, gerekse Kıl keçilerin ıslahı için getirilmiştir.

 

Prof. Dr. M. Mustafa OĞAN

Uludağ Üniversitesi

Veteriner Fakültesi Dekanı

 

 

NEDEN KEÇİ SÜTÜ?

Saanen sütçü keçi ırkları diğer hayvan türlerine göre bazı avantajlara sahiptir. Bunlar;

• Oransal süt verimi ( Canlı ağırlığa göre ) çok yüksektir. 50 kg canlı ağırlığa sahip bir süt keçisi kendi ağırlığının en az 10–15 katı süt verebilir. Normal besleme koşullarında Saanen gibi sütçü keçiler 700–1000 kg süt verirken, çok iyi koşullarda beslenen iyi bireyler 3000 kg üzerinde süt verebilmektedir. 
• Süt keçileri diğer hayvanlara oranla daha az para ile satın alınabilir. İnekle karşılaştırılırsa 1:20’dir. Kısaca keçi inekten 20 kat daha ucuzdur.
• Süt keçileri, her türlü ekonomik ve ekolojik koşulda, evde, bağ ve bahçede, çölde ve tropik koşullarda yetiştirilebilir. Tropik ve subtropik bölgelerin aranan hayvanıdır. Adaptasyon yetenekleri çok yüksektir.
• Ham selülozlu yemleri çok iyi sindirir. Bu özelliği koyun ve sığırdan üç kat daha fazladır.
• Sığırla karşılaştırıldığında üremesi kolay, gebelik süresi kısa ve döl verimi yüksektir. Jenerasyon aralığı çok kısadır. Optimal çevre koşullarında bir batında ortalama iki oğlak verirler.
• Süt keçilerinin önemli bir özelliği de erken gelişmeleridir. Entansif bakım ve besleme koşullarında ilk yavrusunu 12 aylıkken yapar. Diğer bir değişle keçi 7aylık yaşta tohumlanabilir.
• Diğer çiftlik hayvanlarına oranla hastalıklara ve kötü çevre koşullarına daha dayanaklıdır.
• Keçi ağız yapısından dolayı fundalık, makilik ve çalılıktan en iyi şekilde yararlanarak karnını doyurabilir.
• Sevk ve idaresi, bakılıp beslenmesi ve sağılması çok kolaydır. Yaşlılar, kadınlar ve gençler keçiye bakabilir. 

Keçi sütünün diğer sütlerden ayrılan bazı özellikleri vardır. Bunlar;

•  Keçi sütü, inek sütü gibi içimlik süt olarak tüketilebilme özelliğine sahiptir.
• Keçi sütünde, daha fazla miktarda küçük yağ globülleri vardır.  Ayrıca keçi sütü yağı doğal olarak hemojenize özelliğine sahiptir. Bu özellikleri ile keçi sütünün sindirilmesi daha yüksektir. Bu durum keçi sütünü, sindirim sistemleri tam olarak gelişmemiş bebeklerin ve yaşlıların beslenmesinde önemli bir besin kaynağı olduğunu ortaya koymaktadır.
• Bunların yanında keçi sütü prematüre bebeklerin beslenmesinde intestinal, koroner hastalıkların tedavisinde önem taşır.
• Keçi sütü proteinleri diğer memeli sütlerinde bulunan amino asit komposizyonları bakımından çok belirgin farklılıklar gösterir. Bu durum özellikle inek sütüne alerjisi olan bebeklerin beslenmesinde keçi sütünü alternatif besin maddesi olarak devreye sokmaktadır.
• Keçi sütünün yüksek fosfor içeriği, yeterince et ve balık tüketmeyen toplum kesimlerinin beslenmesinde önem taşır.
• Annesi ölmüş tay ve köpek yavruları için ideal bir besin maddesi özelliği taşır.

            Keçi sütü bu özellikleri yanında peynir, süt tozu ve tereyağına işlenmekte ayrıca yoğurt üretiminde kullanılmaktadır. Dünyada yapılan en eski ve en ilkel peynir olan‘Kishle’ adı peynir ( Arabistan’da) keçi sütünden yapılan peynirdir. Diğer taraftan günümüzde dünyada en pahalı peynir de yine keçi sütünden yapılan Crottin de Chavignal olup Fransa’da üretilmektedir. Peynir çeşitleri bakımından Fransa’da sadece keçi sütü kullanılarak yapılan Camambert tipi ve Roquefert tipi peynirler başta olmak üzere diğer birçok keçi sütü peyniri piyasada en çok aranan peynirlerdir.

            Dünyanın birçok ülkesinde keçilerin ıslahında en çok kullanılan sütçü ırklar daha çok İsviçre keçi ırklarıdır. Genellikle sütçülük özellikleri ön planda olan bu ırkların başında Saanen gelir.

Prof. Dr. M. Mustafa OĞAN

Uludağ Üniversitesi

Veteriner Fakültesi Dekanı

 

SAANEN KEÇİ

İsviçre’nin Saanen vadisinde geliştirilmiş ve dünyada en çok tanınan sütçü keçilerden birisidir. Dağlık bir bölgede ve sert iklim koşulları altında geliştirilmiş olduğundan, sağlam konstitüsyonlu bir hayvandır. Anavatanı olan İsviçre’nin dışında A.B.D.; İngiltere, Almanya; Fransa, İsrail, Yeni Zelanda, Avustralya ve bir çok ülkede de yetiştirilmektedir. Genellikle aile işletmelerinde 5–10 başlık gruplar halinde yetiştirilir. Bunun yanında daha büyük popülasyonlar halinde entansif bakım ve besleme koşullarında da yetiştirilmektedir.

             Fenotipik Özellikleri;

            Vücut düz beyaz renkli kısa, sert ve parlak kıllarla kaplıdır. Deri pembe renkte olup meme, ağız ve kuyruk çevresinde siyah renkli pigmentler taşır. Kıllarda ise renk pigmenti arzu edilmez. İnce, zarif ve yandan bakıldığında iç bükey görünümünde bir baş yapısına sahiptir. Tekelerde kuvvetli sakal vardır. Erkek ve dişiler genellikle boynuzsuzdur. Dişi Saanen keçilerde boyun altında bir çift küpe bulunur. Yandan bakıldığında, beden göğüsten sağrıya doğru gidildikçe genişler. Memeler çok iyi gelişmiştir.

 

            Cidago yüksekliği ortalama;           Tekelerde 80–95 cm

                                                                        Keçilerde 75–85 cm

            Canlı ağırlık ortalama;                       Tekelerde 75 kg

                                                                        Keçilerde 50–55 kg

            Verim Özellikleri;

            Saanen keçisi süt üretimi yönüyle özelleşmiş bir keçi ırkıdır. Laktasyon süre 250–300 gün arasında değişmekte olup ortalama 280 gündür. Laktasyon süt verimi ise 700–1000 kg arasında değişmekte olup ortalama 850 kg’dır. İyi bakım ve besleme koşullarında bu verim 1000 kg üzerine çıkabilmektedir. Avustralya’da yetiştirilen bir Saanen keçisi 365 günde 3500 kg süt vererek dünya rekoruna sahiptir. Üstün süt verimleri yanında yemden yararlanma yetenekleri de oldukça yüksektir.

            Saanen keçileri hızlı bir gelişme gösterirler ve erken çağda (5–7 ay) eşeysel olgunluğa erişirler. Genel olarak iyi bakım ve besleme koşullarında ergin çağ canlı ağırlığının % 70-75’ine ulaştığı 7–8 aylık yaşta tohumlanabilir. Keçiler genellikle mevsime bağlı kızgınlık gösteren poliöstrik hayvanlardır. Kızgınlık siklusu uzunluğu 18–22 gün olup ortalama 21 gündür. Kızgınlık süresi ortalama 22 saattir. Saanen keçilerde döl verimi yüksek olup bir batındaki oğlak sayısı ortalama 1.8–2.0 arasında değişmektedir. Gebelik süresi ırka, yaşa, doğum tipi ve oğlağın cinsiyetine göre değişmekle birlikte 144 gün ile 157 gün arasındadır, bu süre ortalama olarak 5 ay kabul edilir.

Prof. Dr. M. Mustafa OĞAN 

UludağÜniversitesi

Veteriner Fakültesi Dekanı